Polska 1926. Portret zbiorowy II RP

W końcówce I Wojny Światowej, nasz wielki rodak Ignacy Paderewski zabiegał w USA o uznanie polskiej państwowości. W rezultacie różnych starań, program pokojowy Prezydenta USA Woodrowa Wilsona przewidywał odrodzenie niepodległego państwa polskiego, jako warunek pokojowego ładu w Europie. Ale poza tym, USA także udzieliły II Rzeczypospolitej pomocy o wartości około 200 milionów dolarów. Amerykańska misja humanitarna, którą kierował przyszły prezydent USA Herbert Hoover, bardzo przyczyniła się do podtrzymania odzyskanej niepodległości.

W 150. rocznicę ogłoszenia amerykańskiej Deklaracji Niepodległości naród polski postanowił podziękować narodowi amerykańskiemu za tę pomoc. Między kwietniem a lipcem 1926 roku zebrano w całym kraju 1.274.936 podpisów pod Deklaracją Podziwu i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych.

W ten sposób powstał tzw. adres dziękczynny, który jest wyjątkową kolekcją nie tylko ze względu na skalę oraz zaangażowanie osób, które podpisały się pod podziękowaniem. Blisko 1,3 mln podpisów mieszkańców II RP: Polaków, Żydów, Ukraińców i Niemców, to swego rodzaju zbiorowy portret społeczeństwa. Pod podziękowaniem podpisali się: prezydent i prymas, ministrowie rządu, prezydenci miast, wójtowie gmin, artyści i rzemieślnicy. Najwięcej jednak podpisów pochodziło od uczniów szkół powszechnych.

Delegacja II RP zawiozła do Waszyngtonu i złożyła na ręce prezydenta Calvina Coolidg’a 111 tomów z ponad 30 tysiącami stron, gdzie podpisy – od najwyższych władz państwowych po najmłodsze piszące dzieci – opatrzone były grafikami wybitnych polskich plastyków. Oryginał, został złożony w Bibliotece Kongresu USA i po pewnym czasie zapomniany. W połowie lat 90. odkryli je mający polskie korzenie pracownicy Biblioteki Kongresu USA.

Dzięki staraniom wielu osób, w 2015 roku powstał projekt „Polska 1926”, którego celem była digitalizacja setki tomów Deklaracji oraz odczytanie podpisów. Przedsięwzięcie pomyślnie zakończono w roku 2017. Powstał portal „Polska 1926. Portret zbiorowy II RP.”- https://www.polska1926.pl. Z tego serwisu pochodzą wszystkie informacje zamieszczone w tym wpisie.

Zanim przejdziemy do śladów jakie w adresie dziękczynnym zostawili młodzi mieszkańcy Strus, chcę w trzech niewielkich kolekcjach skanów pokazać przykłady kart z podziękowaniami i pozdrowieniami od Polaków dla Amerykanów. Pierwsza zawiera podpisy osób z urzędów Państwa Polskiego. Od prezydenta Rzeczpospolitej po władze małego miasteczka Zborów w województwie tarnopolskim zamieszkałego w r. 1921 przez 1600 Polaków, 1600 Ukraińców i 600 Żydów.

Na drugą kolekcję składają się karty przykładowych organizacji społecznych. Karty te pokazują niesamowitą zdolność Polaków do samoorganizacji po kilku latach od odzyskania niepodległości, zadając kłam opiniom państw tzw. „starej Europy” (głównie Niemców) o deficycie narodowym w tym względzie. Kogo tu nie ma: Kasa Wzajemnej Pomocy pracowników GUS, Koło Lekarzy im. doktora Marcinkowskiego, Polski Biały Krzyż (w skanach jest też i Czerwony Krzyż), Towarzystwo Śpiewacze Harfa, Liga Antybolszewicka.

W trzeciej kolekcji zobaczyć możemy pozdrowienia wystosowane przez Uniwersytet Warszawski, Akademię Sztuk Pięknych, Uniwersytet Wileński, Wyższą Szkołę Handlu Zagranicznego we Lwowie i Towarzystwo Przyjaciół Akademika z Sosnowca. Warto zatrzymać się nad słowami ówczesnych elit państwa polskiego, które liczyło zaledwie 7 lat, po 123-letnim niebycie. Może warto również porównać tamte elity z obecnymi, żyjącymi sto lat później, po trzydziestu pięciu latach życia w wolnej Polsce.

Wreszcie szkoły najbliższe nam. W najbliższym otoczeniu Strus w roku 1926 funkcjonowały szkoły powszechne w Czepielinie, Krześlinie,  Rzeszotkowie i Paprotni. Dzieci pochodzące ze Strus chodziły do szkoły w Krześlinie. I oto ostatnia kolekcja z kartami szkół siedleckich oraz szkół istniejących wokół Strus. Dzięki dokumentom zachowanym i udostępnionym w portalu Polska1926 znajdziemy podpisy naszych dziadków i pradziadków. Podpisy dzieci ze Strus uczących się w Krześlinie zostały zaznaczone ramką.

Na koniec zamieszczam listy podpisanych osób ze szkół w Krześlinie, Czepielinie i Rzeszotkowie. Podpisani uczniowie mieli wówczas ok. 8-14 tat a więc urodzili się w latach 1912-1918. Być może ktoś z czytelników odnajdzie tu swoją babcię lub dziadka, którzy opowiedzieli o zbieraniu podpisów. Chętnie zamieszczę takie wspomnienie – proszę o kontakt mailowy: blog@strus.org.